است ( مثلا برائت از وجوب تحصيل قيد ) . قوله : « و ربّما قيل . . . » . كلام مرحوم شيخ « 1 » درباره‌ى دوران قيد بين رجوع به هيأت يا ماده : « 2 » اگر در قيدى شك شود كه قيد هيأت است يا ماده ، به دو دليل اطلاق هيأت بر اطلاق ماده ترجيح دارد و به بيان ديگر تقييد ماده بر تقييد هيأت اولويت دارد . مثال : مولى فرموده است حجّ مستطيعا . اين فعل امر از دو جزء تشكيل شده است . الف ) هيأت . مفاد هيأت ، وجوب است . اين وجوب اطلاق دارد . معناى اطلاق وجوب اين است كه وجوب ثابت است هم در حالت ثبوت قيد و هم در حالت عدم ثبوت قيد . ب ) ماده . مفاد ماده ، حجّ ( واجب ) است . اين ماده اطلاق دارد . معناى اطلاق ماده اين است كه متعلّق طلب ، حجّ قبل از قيد است يا حجّ بعد از قيد ( على البدل بين الفرد قبل القيد و الفرد بعده ) . اين قيد استطاعت ، قيد هيأت است يا ماده ؟ مرحوم شيخ فرموده است به دو دليل تقييد ماده اولويت دارد . دليل اول : مفاد هيأت اطلاق شمولى و مفاد ماده اطلاق بدلى است و رفع يد از اطلاق بدلى اولى از رفع يد از اطلاق شمولى است و به بيان ديگر اطلاق شمولى بر اطلاق بدلى مقدم مىشود . توضيح : معناى شمولى بودن اطلاق هيأت اين است كه وجوب ثابت است هم در صورت وجود استطاعت و هم در صورت عدم وجود استطاعت و معناى بدلى بدون اطلاق ماده اين است كه واجب ، صرف وجود حجّ است و مطلوب فرد واحدى از حجّ است على البدل بين فرد قبل از استطاعت و فرد بعد از استطاعت .

--> ( 1 ) - ر ك : مطارح الانظار ، ص 49 . ( 2 ) - بنابر عقيده‌ى مرحوم شيخ در واجب مشروط ( كه قيد ، قيد ماده است ) آيا اين دوران معنا دارد ؟ ر ك : محاضرات ، ج 3 ، ص 331 .